Debaty sejmoweXVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprawidłowego funkcjonowania Krajowego Rejestru Sądowego

   W odpowiedzi na interpelację posła Tadeusza Syryjczyka w sprawie nieprawidłowego funkcjonowania Krajowego Rejestru Sądowego (SPS-0202-6789/01) uprzejmie przedstawiam, co następuje:    I. Podzielam generalne obawy i zauważone niedostatki w funkcjonowaniu instytucji Krajowego Rejestru Sądowego wyrażone w interpelacji.    Zaburzenia we wdrożeniu tej instytucji wiązały się z szeregiem przyczyn, wśród których jedną z istotniejszych było zbyt późne rozpoczęcie finansowania najbardziej kosztownej części tego przedsięwzięcia, tj. systemu informatycznego rejestru. Również nie udało się uzyskać wymaganej dla realizacji tego zadania wystarczającej liczebnie kadry, zwłaszcza urzędniczej i referendarskiej.    Pragnę poinformować, że sama koncepcja ustawowa wdrażania Krajowego Rejestru Sądowego nie zakładała przeniesienia danych o przedsiębiorcach z dotychczasowych rejestrów sądowych i pozasądowych (ewidencji działalności gospodarczej). W rezultacie rozpoczęcie funkcjonowania tego rejestru nie dawało możliwości wprowadzenia danych do systemu, tak aby można było uzyskać w bardzo krótkim czasie informację o każdym z przedsiębiorców.    Ministerstwo Sprawiedliwości, przygotowując wdrożenie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, prowadziło działania zmierzające do zorganizowania jednostek sądownictwa powszechnego realizujących zadania Krajowego Rejestru Sądowego jako przyjaznych dla użytkowników. Praca jednostek organizacyjnych sądownictwa powszechnego działających w tym zakresie jest stale nadzorowana przez właściwe departamenty Ministerstwa Sprawiedliwości, a przewodniczący wydziałów Krajowego Rejestru Sądowego odbywają systematycznie, comiesięczne narady w Ministerstwie Sprawiedliwości, służące wyjaśnianiu powstających problemów i nasuwających się wątpliwości.    Jednostki te zostały wyposażone w nowoczesny sprzęt i narzędzia pracy oraz w nieporównywalnie korzystniejsze warunki techniczne obsługi interesantów w porównaniu z sytuacją w większości wydziałów prowadzących dotychczas rejestry sądowe. Tę pozytywną zmianę na ogół pomija się w ocenie działania Krajowego Rejestru Sądowego.    Zakres danych rejestrowych dotyczących przedsiębiorców objętych Krajowym Rejestrem Sądowym został poszerzony w stosunku do rejestrów dotychczasowych, w tym w szczególności rejestru handlowego. Jednak ilość nowych danych wymaganych do wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym nie odbiega w bardzo znacznym stopniu od danych wymaganych poprzednio.    Podstawową trudność dla użytkowników wywołuje pierwszy wpis, dokonywany po dniu 1 stycznia 2001 r., wymagający uzupełnienia istotnych danych niezawartych w rejestrach dotychczasowych (jak np. numery identyfikacyjne PESEL i Regon, tytuł prawny do lokalu stanowiącego siedzibę przedsiębiorcy) czy przedkładania tekstów jednolitych statutów.    Przepis art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (DzU nr 121, poz. 769, ze zm.) stanowi, że wniosek o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego składa się na urzędowym formularzu. Wzór tych formularzy określa rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie określenia wzorów urzędowych formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępniania (DzU nr 118, poz. 1247). Zgodnie z art. 19 ust. 3 cytowanej ustawy wniosek nieprawidłowo wypełniony lub niezłożony na urzędowym formularzu podlega zwróceniu, bez wzywania do uzupełnienia braków. Decyzja o zwrocie jest zarządzeniem wydawanym przez sędziego lub referendarza. Ocena, czy wniosek został prawidłowo złożony, należy wyłącznie do sędziego lub referendarza, w którą to ocenę nie może ingerować minister sprawiedliwości.    Takie uprawnienie nie mieści się w ramach kompetencji przyznanych organom nadzoru w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z dnia 18 września 1995 r. w sprawie trybu wykonywania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów (DzU nr 111, poz. 538).    W ramach posiadanych uprawnień nadzorujący pracę Krajowego Rejestru Sądowego wiceminister sprawiedliwości - o czym wcześniej wspomniano - spotyka się raz w miesiącu z sędziami, przewodniczącymi wydziałów Krajowego Rejestru Sądowego, sugerując wprowadzanie ułatwień dla stron oraz liberalne traktowanie złożonych wniosków, przyjmowanie wniosków na kserokopiach formularzy, jak również zalecając, aby w sądach zorganizowano w biurach podawczych punkty informacyjne czy wręcz pomoc przy wypełnianiu formularzy. Te działania przynoszą powoli poprawę sytuacji w zakresie obsługi interesantów.    System formularzy, wcale nie tak bardzo skomplikowanych, jak się powszechnie uważa, istotnie sprawia trudności, zwłaszcza przedsiębiorcom niemającym fachowej obsługi prawnej. Trudności wynikają nie tyle z wadliwego wypełniania formularzy, ile wiążą się z wyborem właściwego spośród obowiązujących formularzy przy składaniu wniosku o wpis.    W zapewnieniu sprawnego przejmowania rejestracji przedsiębiorców przez Krajowy Rejestr Sądowy istotną trudność wywołał nieprzewidywany zakres koniecznych wpisów do rejestru stowarzyszeń i innych organizacji, do którego przeniesienie wpisów z rejestrów dotychczasowych następuje z urzędu.    W okresie od 1 stycznia do końca maja br. z tego zakresu Krajowy Rejestr Sądowy otrzymał do załatwienia ponad 74 tys. spraw, wymagających w każdym przypadku korespondencji z władzami organizacji, które nie przestrzegały dotychczas aktualizacji rejestrów danych w rejestrach, a często są nieosiągalne ze względu na brak danych składu władz czy ich adresu. W tym samym czasie wpłynęło 37 tys. spraw dotyczących przedsiębiorców.    Wreszcie warto zauważyć, że brak wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego nie uniemożliwia podejmowania działań gospodarczych przedsiębiorców wpisanych w dotychczasowych rejestrach. Zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (DzU nr 121, poz. 770, ze zm.) podmiot podlegający wpisowi do rejestru przedsiębiorców, który został wpisany do rejestru na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów, ma obowiązek złożenia wniosku o wpis do dnia 31 grudnia 2003 r., a zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy do czasu rejestracji w rejestrze przedsiębiorców dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych zachowują moc. Przedsiębiorca może otrzymywać odpisy z dotychczasowych rejestrów na zasadach określonych rozporządzeniem ministra sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie sposobu przechowywania dotychczasowych rejestrów i przekazywania akt rejestrowych oraz wydawania z nich odpisów, wyciągów i zaświadczeń (DzU nr 117, poz. 1239).    Otrzymanymi w ten sposób odpisami może posługiwać się w obrocie gospodarczym wobec swoich kontrahentów. Przedsiębiorcy nie mają więc obowiązku zgłoszenia wniosku o ˝przerejestrowanie˝ z dotychczasowego rejestru do rejestru przedsiębiorców, chyba że istnieje konieczność ujawnienia w rejestrze nowych danych, zgodnie z art. 22 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.    II. Druga z podniesionych w interpelacji kwestii, tj. brak pełnej koherentności wchodzących w życie jednocześnie ustaw z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej i z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, dotyczy marginesowego zakresu. Podstawowy problem wiązał się z anachronicznym już zagadnieniem pozbawienia podmiotowości spółek cywilnych i obowiązku zgłoszenia wszystkich wspólników do ewidencji działalności gospodarczej (poza Krajowym Rejestrem Sądowym) albo ich przekształcenia w spółkę jawną z wymogiem wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego.    Ministerstwo Sprawiedliwości wspólnie z Ministerstwem Gospodarki prowadziło działalność wyjaśniającą na łamach powszechnej prasy, w tym zwłaszcza w ˝Rzeczpospolitej˝, prowadzącej bardzo pożyteczną akcję informacyjną.    Z problemem spółek cywilnych wiązała się także niezgodność w zakresie obowiązków rachunkowych między ustawą Kodeks spółek handlowych a ustawą o rachunkowości, powstała w wyniku prac dwóch oddzielnie działających komisji sejmowych.    Zresztą ta niezgodność, usunięta przyjętą przez Sejm nowelą, nie stanowi przeszkody w właściwym wykonaniu obowiązków rejestrowych przedsiębiorców, a jedynie dotyczy wspólników spółek cywilnych, o których mowa w art. 26 § 4 i art. 626 Kodeksu spółek handlowych.    III. Ostatni i być może najpoważniejszy problem podniesiony w interpelacji dotyczy przejęcia przez Krajowy Rejestr Sądowy, od 1 stycznia 2002 r., rejestracji osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. Wyjaśnić się godzi, że w tym zakresie przepisy wprowadzające przewidują, że wpisy w ewidencji zachowują moc, a ewidencja ta nadal będzie uprawniona do wydawania zaświadczeń o wpisie. Dopiero z chwilą powstania konieczności zmiany treści wpisu wniosek składany w gminie będzie przekazywany sądowi prowadzącemu Krajowy Rejestr Sądowy. Formularze dla przerejestrowania, względnie zarejestrowania tej grupy przedsiębiorców są bardzo proste i, jak się wydaje, nie powinny sprawiać istotnych problemów.    Gdyby do końca 2001 r. nie udało się doprowadzić do pożądanej szybkości rozpoznawania spraw rejestrowych, trudności w tym zakresie mogłyby okazać się groźne dla małych przedsiębiorców.    Przejęcie rejestracji osób fizycznych w Krajowym Rejestrze Sądowym wymaga przygotowania technicznego, a także zatrudnienia w sądach znacznej ilości osób. Trzeba zauważyć, że obecnie rejestracja ta jest dokonywana w gminach, przy czym zatrudniona jest bardzo duża liczba pracowników samorządowych, wykonujących zadania zlecone. Stopniowe przejmowanie rejestracji tych osób w sądach winno skutkować zmniejszeniem zatrudnienia w gminach, z jednoczesnym zwiększeniem liczby pracowników sądów, w tym przede wszystkim referendarzy sądowych.    Mając na uwadze zagrożenia dla budżetu państwa w 2002 r. i ograniczenia wydatków jeszcze w 2001 r. - można przewidywać niedostatek środków finansowych na wdrożenie systemu rejestracji osób fizycznych w sądach.    W takim razie korzystne mogłoby być przesunięcie terminu przejęcia rejestracji osób fizycznych na 2003 r. Wymagałoby to jednak zmiany ustawy, w takim terminie, aby nowelizacja weszła w życie jeszcze przed 31 grudnia 2001 r.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Janusz Niedziela    Warszawa, dnia 17 sierpnia 2001 r.