Debaty sejmoweXVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie planów zalania wyrobisk Wałbrzyskich Kopalń Węgla Kamiennego SA

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Janusza Dobrosza (SPS-0202-1149/02) w sprawie programu zatopienia Wałbrzyskich Kopalń Węgla Kamiennego, uprzejmie wyjaśniam, iż program likwidacji Wałbrzyskich Kopalń Węgla Kamiennego przewidziany na lata 1991-2001 był finansowany ze środków dotacyjnych przeznaczonych na likwidację kopalń. Likwidacja WKWK prowadzona była od 1991 r. i zgodnie z zaakceptowanym przez ministra gospodarki programem likwidacji zakończona została do dnia 31.12.2001 r. Okręgowy Urząd Górniczy w Wałbrzychu potwierdził spełnienie wszystkich warunków związanych z likwidacją zakładu górniczego, tj.:    - likwidację wszystkich wyrobisk górniczych i obiektów budowlanych zakładu górniczego,    - wykonanie systemu grawitacyjnego odwadniania zabezpieczającego powierzchnię Wałbrzycha przed zagrożeniem wodnym spowodowanym odbudowaniem zwierciadła wód,    - wyczerpaniem zakresu prac ujętych w planie ruchu na lata 2000-2001.    Poniżej przedstawiam odpowiedzi na szczegółowe pytania zawarte w przedmiotowej interpelacji poselskiej.    Ad 1. Czy europejska praktyka i nauka górnicza nie znają bezpieczniejszych metod likwidacji kopalń węgla kamiennego niż zatapianie wyrobisk?    Europejska praktyka górnicza likwidacji kopalń głębinowych była wykorzystywana przy likwidacji wałbrzyskiego zagłębia węglowego. W górnictwie polskim likwidacja zakładów górniczych prowadzona jest zgodnie z art. 80 Prawa geologicznego i górniczego, które zobowiązuje przedsiębiorcę m.in. do przedsięwzięcia niezbędnych środków w celu ochrony pozostałych elementów środowiska. W przypadku likwidacji Wałbrzyskich KWK przyjęta została najbardziej optymalna technologia likwidacji wyrobisk górniczych umożliwiająca odprowadzenie wód dołowych poprzez pozostawioną sieć połączeń wyrobisk podziemnych, umożliwiających kontrolowany jej wypływ w celu ochrony miasta i okolic Wałbrzycha.    Ad 2. Czy w warunkach geologicznych, hydrologicznych, hydrotechnicznych WKWK oraz ich otoczenia wybrano właściwą metodę likwidacji kopalń znajdujących się w obszarze wysoko zurbanizowanym i o stosunkowo dużej gęstości zaludnienia?    Podstawą opracowania technologii likwidacji Wałbrzyskich KWK było wykonanie szeregu opracowań naukowych, opiniowanych przez najwybitniejszych specjalistów z dziedziny górnictwa. Do podstawowych opracowań należy zaliczyć:    - ˝Ocenę stanu zagrożenia kopalń i powierzchni terenu w związku z likwidacją zakładów górniczych KWK ˝Wałbrzych˝, KWK ˝Victoria˝ i KWK ˝Thorez˝ w rejonie Wałbrzycha˝, pozytywnie zaopiniowaną w 1992 r. przez Zakład Geologii i Geofizyki Głównego Instytutu Górnictwa,    - ˝Prognozę rekonstrukcji zwierciadła wód podziemnych i jej wpływ na powierzchnię terenu w obszarach górniczych kopalń wałbrzyskich w następstwie ich likwidacji˝, wykonaną w 1994 r. przez zespół naukowców wydziału górniczego Politechniki Wrocławskiej pod przewodnictwem dr inż. R. Kabata,    - ˝Ochronę powierzchni miasta i okolic Wałbrzycha przed konsekwencjami hydrogeologicznymi likwidacji kopalń - system odwadniania zapewniający minimalne koszty eksploatacji przy zachowaniu wymaganej niezawodności i pewności działania w długim okresie˝, wykonaną przez Biuro Usług Hydrogeologicznych ˝Hydros˝ z Wrocławia oraz Biuro Usług Geoinżynieryjnych ˝Geomax˝ z Wrocławia w latach 1996-1997,    - ˝Koncepcję odprowadzenia wód ze sztolni ˝Friedrich-Wilhelm˝ do rzeki Pełcznicy˝, wykonaną w 1997 r. przez Biuro Usług Hydrogeologicznych ˝Hydros˝ z Wrocławia oraz Biuro Usług Geoinżynieryjnych ˝Geomax˝ z Wrocławia,    - ˝Projekt budowlany udrożnienia sztolni ˝Friedrich-Wilhelm˝ z wylotem do rzeki Pełcznicy w Wałbrzychu˝, wykonany w 1998 r. przez Przedsiębiorstwo Wodno-Melioracyjne ˝Polwod˝ z Opola,    - ˝Prognozę możliwości wystąpienia zagrożenia gazowego w strefie przypowierzchniowej w niecce wałbrzyskiej, związanego z likwidacją kopalń węgla kamiennego˝, wykonaną w 1998 r. przez Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Zakład Surowców Energetycznych AGH w Krakowie,    - ˝Ocenę oddziaływania na środowisko likwidacji Wałbrzyskich Kopalń Węgla Kamiennego˝, wykonaną w 1998 r. przez Biuro Usług Geoinżynieryjnych ˝Geomax˝ pod przewodnictwem rzeczoznawców MOŚZNiL,    - ˝Analizę przebiegu zatapiania wałbrzyskich kopalń i ocenę jego wpływu na środowisko˝, wykonaną w 2000 r. przez Biuro Usług Hydrogeologicznych i Kompleksowych Analiz Środowiska ˝Hydros˝ z Obornik Śląskich,    - ˝Monitoring, środki bezpieczeństwa oraz zwalczanie zagrożeń gazowych związanych z likwidacją Wałbrzyskich Kopalń Węgla Kamiennego˝, wykonany w latach 2000-2001 przez Główny Instytut Górnictwa - Kopalnię Doświadczalną ˝Barbara˝.    Ponadto przy Wałbrzyskich KWK powołany został Zespół ds. zagrożeń naturalnych, składający się z przedstawicieli Wałbrzyskich KWK, Sztabu Zarządzania Kryzysowego Urzędu Miasta Wałbrzych, Okręgowego Urzędu Górniczego oraz Okręgowej Stacji Ratownictwa Górniczego, który na bieżąco (raz w miesiącu) dokonywał analizy przebiegu procesu likwidacji i jego wpływu na środowisko oraz badał skuteczność przyjętych metod postępowania w procesie likwidacji. Nadmieniam równocześnie, że likwidacja WKWK prowadzona była w oparciu o ˝Plan ruchu likwidowanego zakładu górniczego˝, zatwierdzany każdorazowo przez Okręgowy Urząd Górniczy oraz odpowiednie wydziały urzędów miast i gmin znajdujących się w obszarach górniczych Wałbrzyskich KWK, który uwzględniał wyżej wymienione opracowania dotyczące zabezpieczenia miasta i okolic Wałbrzycha przed podtopieniami.    Ad 3. Jaka osoba - lub zespół osób - podjęła ostateczną decyzję o wdrożeniu programu zatapiania WKWK, określonego jako ˝poligon doświadczalny˝ w warunkach niepewności co do przebiegu hydrologicznych zjawisk ekstremalnych w dłuższych okresach czasu?    W obszarze górniczym Wałbrzyskich KWK byłych kopalń ˝Thorez˝, ˝Victoria˝ i ˝Wałbrzych˝ następuje samoczynne odtwarzanie się karbońskiego poziomu wodonośnego po zlikwidowaniu stacjonarnych pompowni głównego odwadniania. W dniu 27.04.2002 r. na posiedzeniu Komisji zagrożeń wodnych w podziemnych zakładach górniczych, działającej przy Głównym Instytucie Górnictwa, przyjęto ostateczny model grawitacyjnego odwadniania kopalń wałbrzyskich, który obejmuje:    - połączenie szybu ˝Chwalibóg˝ ze sztolnią ˝Friedrich-Wilhelm˝ na poziomie + 391 m,    - remont wykonanej w pierwszej dekadzie XIX wieku sztolni ˝Friedrich-Wilhelm˝, pełniącej rolę chodnika odwadniającego,    - połączenie sztolni ˝Friedrich-Wilhelm˝ z rzeką Pełcznicą,    - przebudowanie koryta rzeki Pełcznicy na odcinku ok. 300 metrów.    Tak wykonany system odwadniania gwarantuje bezpieczne odprowadzenie wód kopalnianych do rzeki Pełcznicy. W dniu 15.04.2002 r. nastąpił wypływ wody (5,0 m3/min) z szybu ˝Chwalibóg˝, który jest grawitacyjnie odprowadzany do rzeki Pełcznicy. Nastąpiło więc zadziałanie grawitacyjnego systemu odwadniania kopalń wałbrzyskich, co potwierdza prawidłowość podjętych decyzji co do metody zabezpieczenia miasta i okolic Wałbrzycha przed konsekwencjami hydrogeologicznymi likwidacji kopalń wałbrzyskich.    Ad 4. Kto i na jakiej podstawie zaopiniował pozytywnie przedsięwzięcie, które określa się jako ˝poligon doświadczalny˝ grożący katastrofalnym zniszczeniem, gdy wystąpi zjawisko ekstremalne, np. tylko lokalna gwałtowna powódź w warunkach niepełnej kontrolowalności przez współczesną technikę procesów i zjawisk hydrologicznych?    Pozytywne zaopiniowanie przedsięwzięcia wynika z wielu opracowań i analiz dokonanych przez autorytety naukowe z dziedziny hydrogeologii, geologii i górnictwa, a także z praktycznych doświadczeń kadry zarządzającej wałbrzyskimi kopalniami. Nie można polemizować z określeniem ˝poligon doświadczalny˝, które jest określeniem dziennikarskim, noszącym znamiona sensacji dziennikarskiej. Określenie ˝poligon doświadczalny˝ należy rozumieć jako techniczne rozwiązanie odprowadzenia wód z byłych kopalni wałbrzyskich, którą cechuje ponoszenie minimalnych kosztów utrzymania. Dodatkowo należy w tym miejscu zaznaczyć, że system grawitacyjnego odwadniania kopalń wałbrzyskich działał na początku XIX wieku i obecny system częściowo go wykorzystuje.    Ad 5. Czy jest możliwe zarządzenie przez pana premiera kontroli trafności programu zatopienia wyrobisk górniczych WKWK przez specjalistów niezależnych od czynników, które zdecydowały o utworzeniu ˝poligonu doświadczalnego˝ w WKWK?    Trafność przyjętej metody potwierdziła się w praktyce, gdyż obecnie wody kopalniane odprowadzane są do rzeki Pełcznicy, nie powodując zagrożenia dla powierzchni miasta i okolic Wałbrzycha. System jest stale monitorowany i dozorowany, a jego wyniki poddawane są bieżącej analizie przez powołany w 1992 r. w Wałbrzyskich KWK Zespół ds. zagrożeń naturalnych. Proces likwidacji Wałbrzyskich KWK był kontrolowany corocznie przez Najwyższą Izbę Kontroli. Kontrole te nie wniosły uwag i zastrzeżeń co do sposobu prowadzonej likwidacji oraz prawidłowości wyłaniania firm wykonujących zadania likwidacyjne.    Ad 6. Czy decyzja o zatopieniu wyrobisk górniczych była konsultowana z samorządem terytorialnym?    Tak, decyzja o zaprzestaniu pompowania wody i budowie grawitacyjnego systemu odwadniania kopalń była konsultowana z przedstawicielami samorządu terytorialnego na posiedzeniach Zespołu ds. zagrożeń naturalnych, a także na spotkaniach z Zarządem Miasta Wałbrzych, czego wyrazem jest uchwała nr 523/99 z dnia 22.06.1999 r. podjęta przez Zarząd Miasta Wałbrzych w sprawie przyjęcia do realizacji grawitacyjnego odwadniania kopalń wałbrzyskich. Ponadto nadmieniam, że ostatni etap wykonania grawitacyjnego odwadniania kopalń wałbrzyskich, dotyczący regulacji koryta rzeki Pełcznicy, był współfinansowany przez miasto Wałbrzych i WKWK (po 50%).    Ad 7. Jakie przedsiębiorstwo jest wykonawcą programu zatopienia wyrobisk górniczych w WKWK, ile na tym zarobi, jakie są pozostałe koszty tego programu?    Grawitacyjny system odwadniania kopalń był wykonywany siłami własnymi Wałbrzyskich KWK oraz przez specjalistyczne firmy wyłaniane w drodze przetargów publicznych. Dokumentacja z przeprowadzonych przetargów znajduje się w posiadaniu Wałbrzyskich KWK. Oprócz kosztów poniesionych na budowę grawitacyjnego systemu odwadniania ponoszone były koszty monitorowania prawidłowości działania systemu oraz monitorowania wypływu szczątkowo występujących gazów kopalnianych, wypychanych z górotworu przez odbudowujący się karboński poziom wodonośny.    Ad 8. Czy wykonawcy programu zatopienia kopalń należących do WKWK i innych prac likwidacyjnych w WKWK byli wybrani zgodnie z zasadami ustawy o zamówieniach publicznych?    Zgodnie ze stanowiskiem Departamentu Prawnego Urzędu Zamówień Publicznych, znak: UZP/DP/1628/00, z dnia 31.01.2000 r. Wałbrzyskie KWK nie spełniają podmiotowego kryterium stosowania ustawy o zamówieniach publicznych - art. 4 ust. 1, a więc nie podlegają jej rygorom. W związku z powyższym odmówiono publikowania ogłoszeń o przetargach w Biuletynie Zamówień Publicznych. Mimo to WKWK organizowały przetargi na wyłonienie wykonawców robót likwidacyjnych na podstawie i na zasadach ustawy o zamówieniach publicznych, ogłaszając komunikaty o przetargach w prasie ogólnopolskiej (dziennik ˝Rzeczpospolita˝).    Ad 9. Czy były zachowane inne procedury prawne i technologiczne, obowiązujące w przypadku likwidacji kopalń węgla kamiennego w Polsce albo - w razie ich braku - procedury stosowane za granicą?    W odniesieniu do likwidacji WKWK były zachowane wszelkie procedury prawne i technologiczne zgodnie z Prawem geologicznym i górniczym. Przestrzeganie przepisów było kontrolowane przez Okręgowy Urząd Górniczy w Wałbrzychu oraz Wyższy Urząd Górniczy w Katowicach.    Ad 10. Jaki jest całkowity (planowany i wykonany) koszt likwidacji WKWK? Jaką część tych kosztów stanowią nakłady na sfinansowanie programu zatopienia wyrobisk górniczych?    Całkowity koszt fizycznej likwidacji Wałbrzyskich KWK w latach 1991-2001 wyniósł 323 957,8 tys. zł. Koszty wykonania grawitacyjnego systemu odwadniania kopalń wałbrzyskich wyniosły 12 327,0 tys. zł i stanowiły 3,8% kosztów fizycznej likwidacji kopalń wałbrzyskich.    Ad 11. Jakie zniszczenia wystąpią w konsekwencji ˝normalnego˝ oddziaływania mas wody w podziemiach WKWK na stosunki wodne w otoczeniu WKWK oraz na techniczne i przyrodnicze obiekty powierzchniowe w WKWK? Jak można tym zniszczeniom przeciwdziałać?    Wymienione w odpowiedzi na pytanie 2 opracowania naukowe, ekspertyzy i analizy zapewniły wykonanie grawitacyjnego odwadniania kopalń wałbrzyskich, które zabezpiecza miasto i okolice przed konsekwencjami hydrogeologicznymi likwidacji kopalń wałbrzyskich.    Ad 12. Jakich zniszczeń należy się spodziewać i jak można im przeciwdziałać w przypadku wystąpienia zjawisk ekstremalnych, np. gwałtownej lokalnej powodzi?    Kontrolowany wypływ wód z byłych kopalń wałbrzyskich skierowany do rzeki Pełcznicy nie będzie miał negatywnego znaczenia w przypadku zjawisk ekstremalnych, np. gwałtownej lokalnej powodzi w związku z wykonaną w ramach tego przedsięwzięcia regulacją odcinka rzeki Pełcznicy.    Ad 13. Jaka jest wartość zatopionych pokładów węgla, maszyn i urządzeń technicznych WKWK?    Aktualnie w byłych obszarach górniczych pozostało 411 870 tys. ton węgla zakwalifikowanych do zasobów pozabilansowych. Nadmienić należy, że główną przyczyną podjęcia decyzji o likwidacji kopalń wałbrzyskich była ich trwała nierentowność z uwagi na wysoką ujemną akumulację wydobycia węgla. W trakcie likwidacji kopalni finansowanej wyłącznie ze środków budżetowych wydawano na powierzchnię tylko maszyny i urządzenia w przypadkach ekonomicznie uzasadnionych.    W świetle powyższego zapewniam pana marszałka, że przeprowadzona likwidacja zakładu górniczego Wałbrzyskich KWK przeprowadzona była zgodnie z Prawem geologicznym i górniczym, przy zapewnieniu optymalnego wykorzystania środków budżetowych przeznaczonych na likwidację kopalń i przy równoczesnym zabezpieczeniu miasta i okolic Wałbrzycha przed konsekwencjami hydrogeologicznymi likwidacji kopalń wałbrzyskich.    Z poważaniem    Minister    Jacek Piechota    Warszawa, dnia 18 maja 2002 r.