Debaty sejmoweXVIII Kadencja

Interpelacja w sprawie zwolnienia samorządów z kosztów sądowych w postępowaniu wieczystoksięgowym

   Wnoszę o podjęcie działań w celu zmiany art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (DzU nr 24, poz. 110, z późn. zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 1 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (DzU nr 63, poz. 635).    W związku z wejściem w życie z dniem 23 września 2001 r. ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (DzU nr 63, poz. 635) cofającej jednostkom samorządu terytorialnego zwolnienie z kosztów sądowych w postępowaniu wieczystoksięgowym poprzez zmianę art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (DzU nr 24, poz. 110, z późn. zm.) uprzejmie proszę panią minister o podjęcie działań w celu zmiany powyższego przepisu. Powyższa regulacja pozostawiła bowiem zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach cywilnych w postępowaniu wieczystoksięgowym tylko skarbowi państwa na podstawie art. 8 ust. 1 powyższej ustawy.    Bezsporne jest, iż zadaniem jednostek samorządu terytorialnego jest wykonywanie zadań publicznych niezastrzeżonych przez konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych. Przy wykonywaniu tych zadań jednostki samorządu terytorialnego bardzo często są zmuszone do dokonywania czynności, które podlegają ujawnieniu w księgach wieczystych. Od 1 stycznia 1999 r. nieprzerwanie trwa regulacja prawna stanów prawnych nieruchomości, które z mocy prawa stały się własnością jednostek samorządu terytorialnego województw i powiatów w trybie art. 60 ust. 1, art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU nr 133, poz. 872, z późn. zm.), art. 49 i 50 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (DzU nr 91, poz. 578, z późn. zm.).    Prawo własności nieruchomości nabytych przez jednostki samorządu terytorialnego podlega ujawnieniu w księgach wieczystych dopiero po uprawomocnieniu się deklaratoryjnych decyzji wojewodów potwierdzających nabycie przez te jednostki mienia, o którym mowa w powyższych przepisach. Długotrwałość tego procesu jest spowodowana brakiem w jednostkach samorządu terytorialnego środków finansowych na czynności niezbędne do wydania deklaratoryjnych decyzji potwierdzających nabycie mienia, w tym np. na dokonanie podziałów geodezyjnych celem wydzielenia z nieruchomości części nieruchomości, które z mocy prawa stały się własnością jednostek samorządu terytorialnego (np. części nieruchomości zajętych pod drogi publiczne), czy też nieuregulowaniem przed 31.12.1998 r. na rzecz skarbu państwa stanu nieruchomości przez wiele lat będących w samoistnym posiadaniu państwowych jednostek organizacyjnych (poprzez zasiedzenie, wywłaszczenie czy też nabycie nieruchomości).    Jednostki samorządu terytorialnego muszą też niejednokrotnie nabywać nieruchomości w celu realizacji przez nie zadań publicznych nałożonych ustawami. Przy wykonywaniu zadań niejednokrotnie muszą też zabezpieczać swoje należności poprzez ustanawianie zabezpieczenia wierzytelności w drodze hipoteki na nieruchomościach dłużnika, do powstania której niezbędny jest wpis hipoteki do księgi wieczystej (art. 67 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (DzU nr 82, poz. 147, z późn. zm.). Konieczność uregulowania spraw własnościowych, ujawniania w księgach wieczystych własności ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomościach tych jednostek oraz ujawniania hipotek na nieruchomościach dłużników jest niezbędna dla prawidłowego wykonywania zadań publicznych przez jednostki samorządu terytorialnego.    Zmieniony cytowaną ustawą z dnia 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych art. 35 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece stanowi, iż właściciel nieruchomości jest obowiązany do niezwłocznego złożenia wniosku o ujawnienie swego prawa w księdze wieczystej, a ponadto ponosi odpowiedzialność za szkodę poniesioną przez osobę trzecią wskutek nieujawnienia prawa własności w księdze wieczystej lub opieszałości w wykonaniu tego obowiązku. Sąd może ponadto wymierzyć opieszałemu właścicielowi grzywnę w wysokości 500-10 000 zł w celu spowodowania ujawnienia prawa własności (art. 36 ust. 4 wymienionej ustawy o księgach wieczystych i hipotece).    Oznacza to, że jednostki samorządu terytorialnego są zmuszone niezwłocznie po nabyciu nieruchomości czy też w dniu, w którym decyzje deklaratoryjne potwierdzające nabycie z mocy prawa nieruchomości stały się ostateczne, złożyć do właściwego sądu wniosek o ujawnienie prawa własności tych jednostek w księgach wieczystych, a tym samym do zapłacenia 1/10 wpisu stosunkowego od tych wniosków § 32 pkt 2 w związku z § 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wpisów sądowych w sprawach cywilnych (DzU nr 96, poz. 154, z późn. zm.). 1/10 wpisu stosunkowego jednostki samorządu terytorialnego będą też musiały płacić od wniosku o wpis hipoteki kaucyjnej, hipoteki umownej lub hipoteki przymusowej celem zabezpieczenia ich wierzytelności (§ 32 pkt 6 w związku z § 1 wymienionego rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie określenia wpisów sądowych w sprawach cywilnych).    Zgodnie z art. 30 wymienionej ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wysokość wpisu stosunkowego uzależniona jest od wartości przedmiotu sprawy, tj. od wartości nieruchomości, wartości wierzytelności zabezpieczonej hipoteką itp. Cofnięcie jednostkom samorządu terytorialnego zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu wieczystoksięgowym spowoduje, że jednostki samorządu terytorialnego nie będą w stanie wykonać powyższych obowiązków z braku środków finansowych, a tym samym uniemożliwi to jednostkom samorządu terytorialnego prawidłowe wykonywanie przez nie zadań publicznych nałożonych ustawami.    Aktualnie woj. lubelskie skierowało 210 wniosków do sądów rejonowych, z których część została załatwiona przez ujawnienie województwa jako właściciela. W pozostałych toczy się postępowanie lub też postępowanie nie zostało wszczęte. Na podstawie danych uzyskanych z jednostek samorządu woj. lubelskiego łączną wartość mienia województwa szacuje się na kwotę ok. 2 mld zł. Ujawnienie woj. lubelskiego jako właściciela tych nieruchomości pociąga za sobą wydatek rzędu ok. 20 mln zł. Znaczną pozycję rzutującą na koszty ponoszone przez województwo stanowią nieruchomości przejmowane przez zarząd dróg wojewódzkich pod drogi i obiekty inżynierskie z nimi związane.    Za zmianą tej regulacji prawnej nie poszła zmiana ustaw zwiększających dochody jednostek samorządu terytorialnego. Budżet państwa nie zabezpieczył środków finansowych niezbędnych do realizacji postanowień powyższej ustawy przez samorządy. Za nieuzasadnione należy też uznać zróżnicowanie w zakresie ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu wieczystoksięgowym skarbu państwa i jednostek samorządu terytorialnego przy wykonywaniu przez te podmioty zadań publicznych. Tym samym pozostawienie skarbowi państwa zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu wieczystoksięgowym uzasadnia dodatkowo uwzględnienie wniosku woj. lubelskiego o podjęcie działań mających na celu ponowną zmianę art. 8 ust. 2 cyt. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez wykreślenie słów ˝oraz spraw w postępowaniu wieczystoksięgowym˝.    Przedstawiając powyższe okoliczności, uprzejmie proszę panią minister o podjęcie działań w celu zmiany art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (DzU nr 24, poz. 110, z późn. zm.).    Z poważaniem    Poseł Zdzisław Podkański    Lublin, dnia 15 lutego 2002 r.